Naki Bulut
TTB Merkez Konseyi Üyesi
Anayasa Mahkemesi’nin 29.04.2025 tarihli ve Resmî Gazete’de yayımlanan 2024/177 E., 2025/40 K. sayılı kararıyla, 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu’nun 39. maddesi hukuki belirlilik ve hukuki güvenlik ilkelerine aykırı bulunarak Anayasa’nın 2. maddesi gereğince iptal edilmiştir.
Anayasa Mahkemesi kararında, 39. maddede disiplin cezası uygulanabilecek fiiller ile disiplin cezalarının ayrı ayrı sayılmış olmasına rağmen, hangi fiile hangi cezanın uygulanacağının açıkça belirlenmediği vurgulanmış, fiil ile yaptırım arasında yeterli ve öngörülebilir bir bağ kurulamadığı belirtilmiştir. Kararda; haysiyet divanının kanunda sayılan disiplin fiillerinden birinin gerçekleştiği sonucuna varması hâlinde hangi yaptırımı uygulayacağı konusunda nesnel ölçütlerle bağlı olmaması; yaptırımlar arasında bir sıra veya ölçüt öngörülmemesi, disiplin cezası ile eylem arasında adil ve ölçülü bir denge kurulmasını sağlayacak hukuki güvencelerin bulunmaması sonucunu doğurduğu ileri sürülmüştür.
İptal kararına kadar meslek örgütümüzde yürütülen disiplin süreçlerinde, fiiller ve yaptırımlar arasındaki ilişki Türk Tabipleri Birliği Disiplin Yönetmeliği’nde düzenlenen hükümlere göre kurulmuş ve kararlar bu çerçevede verilmiştir. Ancak disiplin suçları ve cezalarının kanunla belirlenmesi, hukuk devleti ilkesinin ve kanunilik güvencesinin temel gereğidir ve Anayasa Mahkemesi de iptal kararında bu eksikliği ortaya koymuştur. Benzer gerekçelerle Türk Dişhekimleri Birliği, Türk Eczacıları Birliği, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği, Türkiye Barolar Birliği ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği mevzuatındaki ilgili kanunlar de Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Bugüne kadar bu kuruluşlardan sadece Türkiye Barolar Birliği ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği için gerekli yeni yasal düzenlemeler yapılmıştır.
Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün derhâl yürürlüğe girmesinin doğurabileceği hukuki boşluğun kamu yararını olumsuz etkileyebileceğini dikkate alarak kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetmiştir. Türk Tabipleri Birliği, Anayasa’ya aykırılığı tespit edilmiş bir hükme dayanılarak disiplin işlemlerinin sürdürülmesinin hukuken ve etik açıdan doğru olmayacağı değerlendirmesiyle, yeni bir yasal düzenlemenin kısa sürede yapılacağı beklentisi içinde disiplin süreçlerini durdurulması gerektiği sonucuna varmış ve bu durumu tabip odalarıyla paylaşmıştır.
Türk Tabipleri Birliği’nin yetkili kurulları, Anayasa Mahkemesi kararında ortaya konulan hukuki gerekçeleri ve Birliğin güncel ihtiyaçlarını dikkate alarak kısa süre içerisinde yeni bir yasa taslağı hazırlamıştır. Taslak, Sağlık Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü ile paylaşılmış ve metin üzerinde mutabakat sağlanmıştır.
Yasa taslağı, 2026 yılı Ocak ayında Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasi partilerin grup başkanvekillerine, yapılan yüz yüze görüşmelerde iletilmiş; düzenlemenin gecikmeksizin yasalaşması için destek istenmiştir. Ayrıca 2026 yılı Ağustos ayında Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu ile yapılan görüşmede, hukuki boşluğun Türk Tabipleri Birliği’nin kamusal görevlerini yerine getirmesinde yarattığı sorunlar aktarılmış ve gerekli yasal düzenlemenin yapılması talep edilmiştir. Ancak Sağlık Bakanı bu konuda destek vermeyeceğini açıkça ifade etmiştir.
Anayasa Mahkemesinin hukuki boşluğun doğurabileceği sakıncaları önlemek amacıyla tanıdığı dokuz aylık süre 29 Ocak 2026 tarihinde sona ermiş ve iptal kararı yürürlüğe girmiştir. Böylece 6023 sayılı Kanun’un meslek kuruluşlarına disiplin cezası verme yetkisi tanıyan 39. maddesinin yürürlükten kalkmasıyla, Türk Tabipleri Birliği ve tabip odalarının disiplin görevlerini yerine getirmelerini doğrudan etkileyen çok önemli bir hukuki boşluk ortaya çıkmıştır.
Değerlendirme
Türk Tabipleri Birliği, Anayasa’nın 135. maddesi ve 6023 sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca hekimlik mesleğinin etik ve deontolojik ilkelere uygun yürütülmesini sağlamak, mesleki değerleri korumak ve geliştirmek amacıyla kamusal nitelikte görevler üstlenmektedir. Bu görevlerin yerine getirilmesinde disiplin mekanizması merkezi bir öneme sahiptir. Tabip odalarının, hekimlerin mesleki uygulamalarına ilişkin etik ihlal iddialarını bağımsız biçimde incelemesi, gerekli soruşturma ve kovuşturmaları yürütmesi ve hukuka uygun yaptırımlara karar verebilmesi; yalnızca meslek örgütünün bir yetkisi değil, aynı zamanda topluma ve sağlık hizmeti alanlara karşı taşıdığı kamusal sorumluluğun gereğidir.
Disiplin mekanizması, hastaların haklarının korunmasına, hekimlik uygulamalarında etik standartların sürdürülmesine, mesleki güven ilişkisinin güçlendirilmesine ve mesleğin kendi uygulamalarına karşı hesap verebilir olmasına hizmet eder. Dünya Tabipleri Birliğinin hekim bağımsızlığının ve yüksek etik standartların korunmasına ilişkin yaklaşımı da ulusal tabip birliklerinin mesleki özdenetim sorumluluğunun önemini ortaya koymaktadır. Meslek örgütlerinin etik denetim işlevin etkili biçimde yerine getirilebilmesi, denetimi yürüten kurumların mesleki bilgiye, bilimsel değerlendirmeye ve etik ilkelere dayalı karar alabilmesini gerektirir.
Bu noktada meslek örgütü özerkliği belirleyici bir ilkedir. Özerklik, mesleki kararların mesleğin bilgi birikimi ve etik sorumluluğu temelinde, dış müdahalelerden bağımsız biçimde alınabilmesinin güvencesidir. Seçimle oluşan bağımsız organlar aracılığıyla yürütülen mesleki özdenetim, hekimlerin kendi mesleklerinin etik standartlarını belirleme ve bu standartların uygulanmasını sağlama sorumluluğunu üstlenmelerine olanak tanır.
Meslek örgütlerinin özerkliğinin korunması yalnızca hekimlerin mesleki bağımsızlığı açısından değil, toplumun sağlık hizmetlerine duyduğu güven ve demokratik toplum düzeni açısından da önemlidir. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kendi görev alanlarında etkili olabilmesi, kamusal karar süreçlerinin çoğulcu ve dengeli işlemesine katkı sunar. Bu kuruluşların yetkilerinin zaman içinde daraltılması veya görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli araçlardan yoksun bırakılması, kurumsal kapasitelerini zayıflatma ve mesleki özdenetimi etkisizleştirme sonucunu doğurabilir. TTB’nin yanı sıra Türk Eczacıları Birliği, Türk Dişhekimleri Birliği ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kuruluşların da benzer hukuki sorunlarla karşılaşmış olması, konunun tekil bir mevzuat eksikliğinin ötesinde, meslek kuruluşlarının kamusal işlevleri ve özerklikleri bakımından birlikte değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
Türk Tabipleri Birliği’nin yetki alanı tarihsel süreç içinde çeşitli yasal düzenlemelerle değişime uğramıştır. 1983 yılında hekimlerin oda üyeliğine ilişkin zorunluluğun daraltılması, 2006 yılında asgari ücret belirleme yetkisinin kaldırılması, 30 Ekim 2018 tarihinde işyeri hekimliği alanındaki bazı yetkilerin sona erdirilmesi ve 2011 yılında 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 6023 sayılı Kanun’un 1. maddesindeki “tabipliğin kamu ve kişi yararına uygulanıp geliştirilmesini sağlamak” ifadesinin çıkarılması bu sürecin önemli örnekleridir.
Özellikle 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Sağlık Meslekleri Kuruluna mesleki yeterlilik, etik ilkeler ve meslekten men gibi alanlarda yetkiler verilmesi, meslek örgütlerinin görev ve yetki alanları bakımından önemli tartışmalara yol açmıştır. TTB Kanunu’nun 1. maddesinde yapılan değişikliğin Anayasa Mahkemesi tarafından 2013 yılında iptal edilmesi de meslek örgütlerinin kamusal görevleri ve özerkliği konusundaki hukuki tartışmanın bir parçasıdır.
39. maddenin iptali sonrasında disiplin mekanizmasının işletilememesi, bu tarihsel bağlamda ayrıca önem kazanmaktadır. Ortaya çıkan boşluk, yalnızca TTB’nin idari veya örgütsel faaliyetlerini aksatmamakta; hastaların başvurularının sonuçlandırılmasını, hekimlik mesleğinin etik ve deontolojik standartlarının korunmasını ve mesleki uygulamalara ilişkin iddiaların yetkin kurullar tarafından değerlendirilmesini engellemektedir. Başka bir ifadeyle, disiplin sisteminin işlemez hâle gelmesi hem hak arayan hastaları hem de haklarında iddia bulunan hekimleri olumsuz etkilemektedir.
Eylül 2026 itibarıyla tabip odalarının yetkili kurulları ile Türk Tabipleri Birliği Yüksek Onur Kurulu önünde, hasta ve hasta yakınlarının başvurularının yanı sıra Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu teftiş kurullarından iletilen dosyalar da dâhil olmak üzere, soruşturması tamamlanmış ve kovuşturma aşamasına geçilmesi gereken yaklaşık 1.794 dosya bulunmaktadır. Bu dosyaların sonuçlandırılamaması, başvurucuların iddialarına makul sürede yanıt alamamasına neden olurken haklarında inceleme yürütülen hekimleri de uzun süreli bir belirsizlik içinde bırakmaktadır. Disiplin süreçlerinin belirsiz süreyle askıda kalması, hukuki güvenlik ve makul sürede sonuçlandırılma ilkeleriyle bağdaşmadığı gibi mesleki ve toplumsal güveni de aşındırmaktadır.
Anayasa Mahkemesi kararının üzerinden geçen süreye, TTB tarafından hazırlanan ve ilgili kurumlarla paylaşılan yasa taslağına ve birikmiş dosyaların yarattığı ciddi sorunlara rağmen gerekli düzenlemenin hâlâ yapılmamış olması, kabul edilebilir bir gecikme değildir. Yasama organının görevi, Anayasa Mahkemesinin ortaya koyduğu hukuki eksikliği gidermek ve kamu hizmetinin kesintisiz yürütülmesini sağlayacak yasal çerçeveyi oluşturmaktır. Yasal düzenlemenin ısrarla yapılmaması, Türk Tabipleri Birliği’nin mesleki ve kamusal sorumluluklarını yerine getirme kapasitesini sınırlandıran, yetkilerini etkisizleştiren ve kurumsal özerkliğini aşındıran bilinçli bir siyasi tercih olduğu anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu’nun 39. maddesinin iptaliyle ortaya çıkan hukuki boşluk daha fazla sürdürülemez. Türk Tabipleri Birliği ve tabip odalarının disiplin görevlerini Anayasa’nın öngördüğü hukuki güvenceler çerçevesinde yerine getirebilmesi için gerekli yasal düzenleme ivedilikle yapılmalıdır. Bu adım, yalnızca TTB’nin kurumsal işleyişinin yeniden sağlanması değil; hastaların haklarının korunması, hekimlerin hukuki güvenliğinin teminat altına alınması, hekimlik mesleğinin etik bütünlüğünün sürdürülmesi ve toplumun sağlık hizmetlerine duyduğu güvenin güçlendirilmesi için de zorunludur. Bu nedenle Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasa Mahkemesi kararının gereğini yerine getirerek 6023 sayılı Kanun’da gerekli değişiklikleri gecikmeksizin yasalaştırmalıdır.