Prof. Dr. Pınar Saip
Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Başkanı
Dünyada ve ülkemizde yaşanan gelişmeler, sağlığın yalnızca sağlık hizmetleriyle sınırlı olmadığını; ekonomik, toplumsal, ekolojik ve siyasal koşullarla doğrudan ilişkili olduğunu her geçen gün daha açık biçimde ortaya koyuyor. Savaşlar, derinleşen yoksulluk, iklim krizi, artan eşitsizlikler ve demokratik haklara yönelik müdahaleler milyonlarca insanın sağlığını ve yaşam hakkını tehdit ediyor. Bütün bu sorunlar birbirinden bağımsız değil; insanı ve doğayı değil, sermaye birikimini ve kârı önceleyen politikalarla yakından ilişkili.
Türkiye’de uzun süredir devam eden ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve gelir dağılımındaki adaletsizlikler toplumun geniş kesimlerini yoksullaştırıyor. Çalışanlar geçinemiyor, emekliler insanca yaşam koşullarından uzaklaşıyor, çocuklar yeterli ve dengeli beslenemiyor. Barınma, eğitim ve sağlık gibi temel haklara erişim giderek zorlaşıyor. Yoksulluk yalnızca ekonomik bir sorun değil; hastalıkları artıran, yaşam süresini ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyen temel bir halk sağlığı sorunudur.
2027 yılı bütçesinin görüşüldüğü bugünlerde, ülkenin kaynaklarının kimler için ve nasıl kullanıldığı sorusu daha da önem kazanıyor. Sağlığa, eğitime, sosyal güvenliğe ve koruyucu hizmetlere ayrılan kaynaklar, siyasal tercihlerin somut göstergesidir. Kamu kaynaklarının toplumun gereksinimleri yerine sermayenin önceliklerine göre kullanılması eşitsizlikleri derinleştiriyor. Bütçede adalet olmadan sağlıkta eşitliğin sağlanamayacağını bir kez daha vurguluyoruz.
Bu nedenle Türk Tabipleri Birliği olarak DİSK, KESK ve TMMOB ile birlikte 12 Aralık’ta Ankara’da düzenlenecek mitingde, “İnsanca Yaşayacak Ücret, Halk İçin Bütçe, Demokratik Türkiye” talebiyle bir araya geleceğiz. Bu buluşmayı yalnızca ücretlerin artırılması ya da bütçeden daha fazla pay alınması talebi olarak değil; emeğin değersizleştirilmesine, kamusal hizmetlerin ticarileştirilmesine, eşitsizliklere ve demokratik hakların sınırlandırılmasına karşı ortak mücadelemizin önemli bir adımı olarak görüyoruz.
Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın yirmi yılı aşan uygulamaları, sağlık hizmetlerini giderek piyasa ilişkilerine bağımlı hale getirdi. Sağlık kurumları işletme, hastalar müşteri, hekimler ise performans hedefleriyle çalışan hizmet üreticileri olarak görülmeye başlandı. Sağlık Bakanlığı’nın 2025 yılı verilerine göre sağlık kuruluşlarına başvuruların 1,1 milyarı aşması, sistemin başarısından çok sorgulanması gereken bir tabloyu ortaya koyuyor. Koruyucu sağlık hizmetlerinin geri planda kalması, kısa muayene süreleri, ağır iş yükü ve sağlık çalışanlarının tükenmişliği, niceliği niteliğin önüne koyan sağlık politikalarının sonuçlarıdır. Hekimliği sayısal hedeflere indirgeyen bireysel hedef katsayısı gibi uygulamalar da bu anlayışı derinleştiriyor.
Bu sayımızda geniş yer verdiğimiz iklim krizi, sağlığın toplumsal ve ekolojik belirleyicilerini bir başka boyutuyla gündeme getiriyor. Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen COP31 İklim Zirvesi, iklim krizinin sağlık üzerindeki etkilerinin tartışılması açısından önemli bir gündem oluşturmakla birlikte, krizin asıl sorumluları olan fosil yakıt şirketlerinin sponsorluğu ve desteğiyle yürütülen, bu sorumlulara yönelik anlamlı bir hesap sorma ve geri bildirim mekanizması içermeyen bir zeminde gerçekleşmektedir. Türk Tabipleri Birliği olarak, iklim krizinin gerçek nedenlerini ve sorumlularını görünmez kılan bu yaklaşım nedeniyle COP31’e katılmadık. Bunun yerine, halkların, emekçilerin ve iklim adaleti mücadelesi yürüten toplumsal kesimlerin sözünü ve taleplerini görünür kılan Halkların İklim Zirvesi’ni (HİZ) önemsiyor; iklim krizine karşı mücadelenin toplumsal dayanışma, hak temelli bir yaklaşım ve ekolojik adalet ekseninde yürütülmesi gerektiğini savunuyoruz. İklim krizinin çözümünü devletlerin ve şirketlerin taahhütlerine, piyasa mekanizmalarına ve teknolojik vaatlere bırakmak mümkün değildir. Fosil yakıtlara dayalı üretim ve enerji politikaları, doğanın sermaye birikimi uğruna tahrip edilmesi ve sınırsız büyüme anlayışı sorgulanmadan kalıcı çözümler üretilemez.
Türk Tabipleri Birliği olarak içinde yer aldığımız Halkların İklim Zirvesi (HİZ) çalışmalarını, iklim mücadelesinin sağlık, emek, ekoloji ve demokrasi mücadeleleriyle buluştuğu önemli bir ortak zemin olarak görüyoruz. 14 Kasım’da Antalya’da düzenlenecek mitingde yaşamı, doğayı ve iklim adaletini savunanlarla bir araya geleceğiz. TTB olarak zirve kapsamında gerçekleştireceğimiz “İklim Krizi ve Sağlık” panelinde, iklim krizinin sağlık üzerindeki etkileri ve alınabilecek önlemler, sağlık hizmetlerinin iklim krizine katkısının azaltılması, sağlık sistemlerinin ve meslek örgütlerinin sorumlulukları ile krizin toplumsal ve insani boyutları ele alınacak. İklim adaletinin sağlık hakkından ve toplumsal adaletten ayrı düşünülemeyeceğini vurgulayacağız.
Dergimizde yer alan iklim değişikliği, ekolojik adalet, Kapitalosen ve gıda krizi üzerine yazılar bu sorunları farklı yönleriyle değerlendirirken, Çernobil felaketini ele alan yazı bilimsel bilginin, kamusal denetimin ve toplumsal sorumluluğun yaşamsal önemini hatırlatıyor.
Kadınların bedenleri ve yaşamları üzerindeki müdahaleler de bu sayımızın önemli başlıklarından birini oluşturuyor. Doğum yöntemleri üzerinden yürütülen tartışmalar, kadınların karar verme hakkını ve hekimlerin mesleki bağımsızlığını gözetmek zorundadır. Kadınların bedenleri üzerinde siyasal otoritenin belirleyici olmaya çalışması kabul edilemez. Güvenli, nitelikli ve saygılı sağlık hizmetine erişim ile kendi bedeni hakkında karar verme hakkı birbirini tamamlayan temel haklardır.
Mesleki bağımsızlık açısından da kritik bir dönemden geçiyoruz. Anayasa Mahkemesinin 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu’nun 39. maddesini iptal etmesinin ardından TBMM’nin gerekli yasal düzenlemeyi yapmaması, mesleki disiplin süreçlerinde ciddi bir hukuki boşluk yarattı. Eylül ayı rakamlarına göre yaklaşık 1800 disiplin dosyasının beklemesi, yalnızca TTB’nin kurumsal işleyişini değil, toplumun güvenli ve etik sağlık hizmeti alma hakkını da ilgilendiriyor. Meslek örgütlerinin bağımsızlığı ve hekimlerin mesleki özerkliği, halkın sağlık hakkının güvencelerindendir. Dünya Tabipleri Birliği’nin dayanışma açıklaması da bu mücadelenin evrensel niteliğini ortaya koyuyor.
Ülkemizde hukukun üstünlüğü, ifade özgürlüğü, bilimsel özgürlük ve demokratik haklar alanında yaşanan sorunlar da sağlıktan bağımsız değildir. Bilim insanlarının, gazetecilerin, meslek örgütlerinin ve hak savunucularının baskı altında olduğu bir ortamda özgür bilimsel üretimden ve bağımsız hekimlikten söz edilemez. KHK’lerle görevlerinden uzaklaştırılan hekimlerin ve akademisyenlerin yaşadığı hak kayıpları, adalet sorununun somut örneklerinden biridir. Dergimizde yer alan bir meslektaşımızın yaşadıklarını aktardığı yazı da bu sürecin insan yaşamında bıraktığı derin izleri görünür kılıyor.
Dünyanın farklı bölgelerinde devam eden savaşlar, özellikle Filistin’de yaşanan insani yıkım, sağlık hakkının barıştan ayrı düşünülemeyeceğini bir kez daha gösteriyor. Sivillerin, hastanelerin ve sağlık çalışanlarının hedef alınmasına karşı çıkmak, tıbbi tarafsızlığı ve uluslararası insancıl hukuku savunmak hekimliğin evrensel sorumluluğudur.
Bu sayımızda tıbbın karanlık tarihinden talidomid faciasını ele alan yazı, bilimsel denetimin ve etik sorumluluğun piyasa çıkarlarına bırakılamayacağını hatırlatıyor. Edebiyat, sanat ve anma yazılarımız ise toplumsal hafızayı canlı tutmanın, yaşanan acıları unutmamanın ve dayanışmayı büyütmenin önemini ortaya koyuyor.
Türk Tabipleri Birliği olarak sağlık alanındaki sorunların yalnızca teknik düzenlemelerle çözülemeyeceğini biliyoruz. Sağlık sisteminin içinde bulunduğu kriz, ülkenin ekonomik, toplumsal ve demokratik sorunlarından bağımsız değildir. Sağlık hizmetlerinin ticarileştirilmesine, emeğin değersizleştirilmesine, doğanın talanına, bilimsel özgürlüğün sınırlandırılmasına ve demokratik hakların geriletilmesine karşı mücadele etmek, toplum sağlığını savunmanın ayrılmaz bir parçasıdır.
Sağlık yalnızca hastanelerde değil; adil gelir dağılımında, güvenceli işte, sağlıklı beslenmede, temiz çevrede, barışta ve demokraside üretilir.
14 Kasım’da Antalya’da, 12 Aralık’ta Ankara’da yükselteceğimiz ortak ses de bu anlayışın ifadesidir. Bilimin, emeğin, doğanın ve insan yaşamının kârdan üstün tutulduğu; herkesin eşit, ücretsiz, erişilebilir, anadilinde ve nitelikli sağlık hizmeti alabildiği bir ülke için mücadelemizi sürdüreceğiz.
Çünkü sağlık hakkını savunmak, eşitliği, adaleti, barışı ve demokrasiyi savunmaktır.