Prof.Dr. Onur HamzaoÄŸlu
Kocaeli Dayanışma Akademisi
–
Bu çalışmada Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK)’nun muayene katılım paylarına 2017 yılı için yapılan zammın deÄŸerlendirilmesi ile SGK’nin, saÄŸlık sigorta primlerini düzenli olarak yatırmak zorunda bulunan sigortalılardan topladığı, prim dışında her bir iÅŸlem karşılığında tahsil ettiÄŸi “muayene katılım payı”, “reçete katılım payı” ve “ilaç katılım payı” adı altında, 2015 yılında topladığı paranın miktarı hesaplanmaya çalışılacaktır. Sigortalılar tarafından ödenmekte olan “ilaç fark bedeli” ile ilgili herhangi bir veriye ulaşılamadığından, önemli bir toplama sahip bu baÅŸlıkla ilgili herhangi bir çalışma yapılamamıştır.
2016 yılının son günü yayımlanan Resmi Gazete’nin 29935, Mükerrer sayısında “Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK)’nun SGK SaÄŸlık Uygulama TebliÄŸinde DeÄŸiÅŸiklik Yapılmasına Dair TebliÄŸ” baÅŸlığında yalnızca üç maddeden oluÅŸan tebliÄŸ yer aldı. TebliÄŸin tek iÅŸlevi, SGK saÄŸlık sigortası kapsamında olup, iÅŸsiz olsalar dahi prim ödeyenler de dahil, SGK’nin anlaÅŸmalı oldukları hastanelerde muayene olmak istediklerinde, düzenli olarak ödedikleri saÄŸlık sigortası primine ilâve olarak alınan “muayene katılım bedellerine” zam yapılması ve zammın 2017’nin ilk gününden itibaren uygulamaya girmesinin saÄŸlanmasıydı.
BilindiÄŸi gibi, emekli olanların maaÅŸlarından kesilen, çalışanların ve bakmakla yükümlü olduklarının ise eczanelerde ödemek zorunda oldukları muayene katılım ücretleri 2016 yılı enflasyon rakamı olan %8.53’den kat kat fazla zamlandı. 2017 yılında hastanelerde muayene olacak sigortalılar bundan böyle %20’den %60’a kadar deÄŸiÅŸen zamlı fiyatlardan muayene katılım payı ödemek zorunda kalacaklar(Tablo 1).
Tablo 1. Yıllara göre SGK muayene katılım payı fiyatları(TL) ve zam oranları
2016 2017 Zam(%)
Devlet Hastanesi 5.0 6.0 20
SB EÄŸitim ve ArÅŸ. Hastanesi 5.0 7.0 40
Üniversite Hastanesi 5.0 8.0 60
Özel Hastane ve Vakıf Ünv. Hastanesi 12.0 15.0 25
SGK’nin saÄŸlık sigortası kapsamında olanlar, 1 Ocak 2017 tarihinden itibaren, devlet hastanesindeki her bir muayene için 6TL, eÄŸitim ve araÅŸtırma hastanelerindeki her bir muayene için 7TL, üniversite hastanelerinde her bir muayene oluÅŸlarında 8TL ve özel hastanelerle vakıf üniversitesi hastanelerinde her bir muayene oluÅŸlarında da 15TL ödeyecekler. Halbuki yapılan zam, 2016 yılı enflasyon rakamı(%8.53) kadar olsaydı zaten saÄŸlık sigorta primlerini ödemekte olan hastaların ödeyecekleri yeni muayene katılım payları da çok farklı olacaktı(Tablo. 2).
Tablo 2. Enflasyon oranında zam yapılmış olsaydı 2017 yılı için olması gereken SGK muayene katılım payı fiyatları ile 2017 fiyatları arasındaki fark(TL)
Zamlı Fiyat Enflasyonlu Fiyat Fark
Devlet Hastanesi 6.0 5.4 0.6
EÄŸitim ve ArÅŸ. Hastanesi 7.0 5.4 1.6
Üniversite Hastanesi 8.0 5.4 2.6
Özel Hastane ve Vakıf Ünv. Hast. 15.0 12.0 3.0
Sigortalılar, hem devlet hastanesinde hem eÄŸitim ve araÅŸtırma hastanesinde hem de üniversite hastanesindeki her bir muayene için 5.4TL ödemeleri gerekecekti. Oysa, yapılan zamla birlikte, her bir devlet hastanesi muayenesi için 0.6TL, eÄŸitim ve araÅŸtırma hastanesi muayenesi için 1.6TL, üniversite hastanesi muayenesi için 2.6TL, özel hastane ve vakıf üniversite hastanesi muayenesi için 3.0TL daha fazla ödemek zorunda bırakılmışlardır.
Çünkü yapılan zam oranları, 2016 yılı enflasyonundan 2.3 ile 7.0 kat daha fazladır(Tablo 3).
Tablo 3. Muayene katılım payı fiyatlarına yapılan zam oranlarının 2016 yılı enflasyonuna orantısı
Devlet Hastanesi 2.3
EÄŸitim ve ArÅŸ. Hastanesi 4.7
Üniversite Hastanesi 7.0
Özel Hastane ve Vakıf Ünv. Hast. 2.9
DiÄŸer bir ifadeyle, muayene katılım payı fiyatlarına 2017 yılı için yapılan zam oranlarını, 2016 yılı enflasyonuna böldüÄŸümüzde, yapılan zamlar 2016 yılı enflasyonundan; devlet hastanesi zammında 2.3 kat, eÄŸitim ve araÅŸtırma hastanesi zammında 4.7 kat, üniversite hastanesi zammında 7.0 kat ve özel hastanelerle vakıf üniversitesi hastaneleri zammında da 2.9 kat daha fazladır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Yasası’nın 68. Maddesi’nde yer alan, SGK’ye tanınan düzenleme yetkisine dayanarak çıkartılan üç maddelik tebliÄŸ ile Hükümet’in eli, cebimizin daha da içine doÄŸru girmiÅŸ oldu.
AKP Hükümetleri, iÅŸsiz olanlara bile saÄŸlık sigorta primi ödeme zorunluÄŸu uyguluyor hem de hastanelerdeki her bir muayene için, muayene katılım payı adı altındaki ‘haraç’, çalışanlar ve iÅŸsiz sigortalılardan, SGK’nin veznesi gibi çalışmak zorunda bırakılan, eczanelerde alınıyor(ödemeyene ilaç verilmiyor ya da eczacının kendisi ödemek zorunda kalıyor), emeklilerin de maaÅŸlarından kesiliyor. ‘Olacak iÅŸ deÄŸil’ gibi gelse de bununla da yetinilmiyor. Hükümet, SGK üzerinden, ister aile hekimleri tarafından isterse hastane polikliniklerinde yazılsın, her bir reçete için 3TL(eÄŸer üç kutudan fazlaysa, sonraki her bir kutu için birer TL daha) topluyor. Yetmiyor, reçete tutarının emekliler için %10’u, çalışanlar ile iÅŸsiz olup zorunlu olarak isteÄŸe baÄŸlı sigortalılar için %20’sini ilaç katılım payı adı altında, yukarıda ifade ettiÄŸimiz ödetme yoluyla alıyor. Bu da yetmiyor! Reçetede yazılı ilaçlar eÅŸdeÄŸeri ilaçlara göre daha fazla fiyata sahipse, aradaki farkı ‘ilaç fark bedeli’ adı altında yine bizlerin-sigortalıların cebinden alıyor.
SGK, Aylık Ä°statistik Bülteni’nin saÄŸlık istatistiklerinin de yer aldığı sonuncusunu Eylül 2016 tarihiyle yayımladı. Buradaki verilere göre, 2015 yılında, hastanelerde, sigortalılara 468milyon 442bin muayene yapılmış, toplam 339milyon 224bin adet reçete yazılmış, katılım payı, eczane ve kamu ıskontosu çıkartıldığında SGK tarafından, toplam 18milyar 104milyon TL reçete bedeli olarak ilaç ödemesi yapılmıştır. Unutmadan anımsatmakta yarar var; sigortalı hastalardan alınan ilaç katılım payları söz konusu ıskontolar yapılmadan hesaplanmakta ve SGK için tahsil edilmektedir. Bununla birlikte, sigortalılardan tahsil edilen katılım payı tutarlarıyla ilgili herhangi bir bilgiye yer verilmemiÅŸtir. Bu nedenle, yayımlanmış verilerden yararlanarak, hesaplamaları bizlerin yapması gerekmektedir.
Ä°lk olarak, 2015 yılında, muayene olan ve/veya reçete yazılan sigortalılardan SGK için tahsil edilen muayene katılım payları hesaplanmıştır. Muayene için baÅŸvuru sayılarının yıllar itibariyle artış gösterdiÄŸini bilsek de Hükümetin cebimizdeki elinin nasıl büyütüldüÄŸünü ortaya koyabilmek için benzer muayene sayılarını kullanarak 2017 fiyatlarıyla yapılacak muayene katılım payı tahsilatı da hesaplanmıştır(Tablo 4).
Tablo 4. Sigortalılardan hastanelere göre SGK için tahsil edilen muayene katılım payı
Muayene 2015 2017
(bin kiÅŸi) (bin TL) (bin TL)
Devlet hastanesi(2. basamak) 251 887 1 259 435 1 511 322
EÄŸitim hastanesi(3. basamak devlet) 85 539 427 695 598 773
Özel hastane 90 428 1 085 136 1 356 420
Üniversite hastanesi 40 589 202 945 324 712
TOPLAM 468 442 2 975 211 3 791 227
Tablo 4’de de görüleceÄŸi gibi, 2015 yılı içinde, hastanelerde yapılan muayeneler için sigortalılardan, ödedikleri saÄŸlık sigorta primine ek olarak, toplam yaklaşık 3milyar TL tutarında muayene katılım payı tahsil edilmiÅŸtir. Benzer muayene sayısı için 2017 fiyatlarıyla, cebimizden 3.8milyar TL alınacaktır. Bu tutar, 2015 rakamlarına göre toplamda %27.4’lük bir artış-zam demektir.
Türkiye’nin 2015 yılı nüfusu 78 741 053 kiÅŸiden oluÅŸmakla birlikte, bunların 67 330 236’sı sosyal güvenlik kapsamındadır. Türkiye’de yurttaÅŸların %14.5’i sosyal güvenlik kapsamı dışında bulunmakta, diÄŸer bir ifadeyle herhangi bir sosyal güvencesi bulunmamaktadır. Kapsam içindeki kiÅŸiler dikkate alındığında, 2015 yılında hastanelerde kiÅŸi başına muayene sayısı 7’dir. Buna göre, 2015 yılında, ortalama bir sigortalı, tutarı baÅŸvurulan hastane grubuna göre deÄŸiÅŸmekle birlikte, en az yedi defa muayene katkı payı ödemek zorunda kalmıştır.
Aylık Ä°statistik Bülteni’ndeki verilere göre, 2015 yılında saÄŸlık sigorta kapsamındaki 67 330 236 kiÅŸi için toplam, 339milyon 224bin reçete yazılmıştır. Bu durum, 2015 yılında sigortalı başına ortalama 5 adet reçete yazıldığını göstermektedir. DiÄŸer bir ifadeyle, bir sigortalı, aynı yıl en az 15TL reçete katılım payı ödemek zorunda bırakılmıştır. Tek kutu ilaç yazılsa bile 3TL olarak ödenen reçete katılım payı olarak, 2015 yılında ödenmiÅŸ olan toplam tutar 1milyar 18milyon TL’den daha fazladır. Reçetelerde ortalama dört kutu ilaç yazılı olduÄŸunda söz konusu tutar, 1milyar 367milyon TL’ye yükselmektedir.
Bülten’de yer alan verilere göre, SGK tarafından, eczane ve kamu ıskontosu düÅŸüldükten sonra, toplam 18milyar 104milyon TL reçete bedeli olarak ilaç ödemesi yapılmıştır. Esasında bu toplam, 100.00TL’lik bir ilaç için 20.00TL’si sigortalı ya da 10.00TL’si de emekli sigortalılar tarafından ödendikten sonra, 10.00-41.00TL arasında deÄŸiÅŸen kamu indirimi ve 0.00-2.75TL’lik eczane indirimi düÅŸüldükten sonra geriye kalan 36.25-80.00TL arasında deÄŸiÅŸen SGK ödemesini göstermektedir. Bizim için kamu ile paylaşılmış verilerin sınırlılığı nedeniyle hesaplaması oldukça zor olan ilaç katılım payı için yaklaşık bir tutarı, çok daha fazlası da olsa, SGK’nin yaptığı ödemenin %20’sini kabul ederek belirleyebiliriz. Buna göre, sigortalılar tarafından, 2015 yılında ödenmiÅŸ olan ilaç katılım payı tutarı 3milyar 621milyon TL olarak hesaplanmıştır.
Daha önce de belirtildiÄŸi gibi, sigortalılardan alınmakta olan ilaç fiyat farkı bedelini hesaplayabilme ÅŸansına sahip deÄŸiliz. Bunun dışında kalan, muayene katılım payı, reçete katılım payı ve ilaç katılım payı hesaplamalarını dikkate aldığımızda, sigortalılar, 2015 yılında, SGK’ye ödedikleri saÄŸlık sigortası prim bedeli dışında toplam olarak en az 7milyar 614milyon TL ödemek zorunda kalmıştır. Sigortalılar tarafından ödenen bu tutar, SGK tarafından yapıldığı iddia edilen(doÄŸrusu bizlerin ödediÄŸi primlerden) 2015 yılı saÄŸlık harcaması olan 59milyar 356milyon TL’nin yaklaşık % 13’ünü oluÅŸturmaktadır.
Yeniden soralım; ‘kimin eli kimin cebinde?’ ve yanıtlayalım; ‘AKP hükümetlerinin eli bizim cebimizde.’ Ancak, bu kadarla yetinmemeliyiz. Haziran 2003 tarihinden itibaren yoÄŸun bir propaganda ile baÅŸlattıkları SaÄŸlıkta DönüÅŸüm Programı kapsamında, uygulamaya koydukları genel saÄŸlık sigortası ile yurttaÅŸların tümü saÄŸlık güvencesine kavuÅŸturulamamıştır. Herkesi kapsayacak iddialarındaki baÅŸarısızlıkları hiç de küçümsenecek boyutta deÄŸildir. Nüfusumuzun en az %14.5’inin sosyal sigortada hiçbir kaydı yokken, düzenli prim ödeyemeyenlerle birlikte, saÄŸlık sigortası kapsamında olmadığı için saÄŸlık hizmetlerine ulaÅŸamayanların payı %18-20’leri bulmaktadır. Bu da yaklaşık 16milyon kiÅŸi demektir. BaÅŸarısızlıkları ya da kandırmacaları yalnızca bu baÅŸlıkta da deÄŸildir. Propaganda döneminde, ‘SaÄŸlıkta DönüÅŸüm Programı uygulamaya girdikten sonra saÄŸlık hizmetleri için para ödemeyeceksiniz’ söylemleri de yok hükmündedir. Son yıllarda toplam cari saÄŸlık harcamasının %80’ine yakını, diÄŸer bir ifadeyle Türkiye genelinde saÄŸlık hizmetlerinin tümü için harcanan her 100TL’nin 80TL’si kiÅŸiler tarafından yapılmakta, cepten ödenmektedir.
Tabii ki bu durum ‘kaderimiz’ deÄŸildir. Nisan ayında kurulacak sandıklara gidip, HAYIR oyu kullanmak, parlamenter sistemin ve kuvvetler ayrılığı prensibinin yok edilmesi gibi birçok sorunumuz dışında bu sorunun çözümü için de bir baÅŸlangıç olabilecektir.
Kaynakça
Resmi Gazete, 31 Aralık 2016 tarih ve Sayı: 29935, Mükerrer
SGK Aylık Ä°statistik Bülteni, Eylül 2016
TÜÄ°K Haber Bülteni, 28 Ocak 2016, sayı: 21507